Dijabetes tipa 1 (T1D) je metabolička bolest koju karakteriše autoimuno uništavanja β-ćelija pankreasa i nedostatak insulina, što rezultira hiperglikemijom. Prevalencija bolesti raste, sa regionalnim varijacijama, od 0,6 slučajeva na 1.000 ljudi u Aziji, do 3.0 na 1.000 u Evropi i 4.4 na 1.000 u Severnoj Americi. U kohorti pacijenata sa T1D, kardiovaskularne bolesti su ubedljivo vodeći uzrok mortaliteta i morbiditeta.
Kao posledica složenih interakcija između metaboličkih poremećaja kao što su insulinska rezistencija, povećan oksidativni stres, i kardiomiocitna inflamacija niskog stepena, pacijenti sa T1D su u ranoj fazi bolesti, čak i bez prisustva drugih faktora rizika poput hipertenzije, skloni razvoju specifične srčane disfunkcije koja se naziva dijabetička kardiomiopatija, u čijim ranim stadijumima najčešće dominira dijastolna srčana insuficijencija. Problematično je to što nijedna prethodno testirana metoda koja bi bila primenljiva na velike kohorte, kao što je merenje β-tipa natriuretskog peptida, nije dovoljno osetljiva i specifična u identifikaciji pacijenata sa ranim stadijumima dijabetičke kardiomiopatije, te samim tim ne postoje ni protokoli skrininga za identifikaciju takvih pacijenata.
Insulinska rezistencija (IR) je potvrđeni faktor rizika za razvoj i pogoršanje toka srčane insuficijencije. S obzirom na uočenu sve veću incidencu takozvanog “dvostrukog dijabetesa”, kojim se opisuju pacijenti sa T1D koji istovremeno imaju karakteristike insulinske rezistencije tradicionalno povezane sa dijabetesom tipa 2 (T2D), ova studija je imala za cilj da preliminarno istraži korelaciju između insulinske rezistencije i srčane disfunkcije u kohorti pacijenata sa T1D koji nemaju razvijene simptome srčane insuficijencije.
Učesnici su regrutovani prospektivno u periodu od 1. oktobra 2021. do 1. septembra 2022. Inkluzioni kriterijumi su bili dijagnoza dijabetesa tipa 1 i starost od 18 godina ili više, a ekskluzioni su bile dijagnoze bilo kog drugog tipa dijabetesa, postojanje simptoma srčane insuficijencije, lečenje srčane insuficijencije, aktivni hepatitis, alkoholizam, terapija metforminom, trudnoća i koncentracije aspartat aminotransferaze (AST) ili alanin aminotransferaze (ALT), pojedinačno ili obe, od najmanje dvostruke vrednosti od gornje referentne granice.
Nakon dobijanja informisanog pristanka, prikupljeni su medicinski podaci i urađena antropometrijska merenja, uključujući telesnu težinu, visinu i obim struka. Indeks telesne mase (BMI) je izračunat kao telesna težina izražena u kilogramima podeljena sa kvadratom visine u metrima. U cilju utvrđivanja trenutnog zdravstvenog stanja pacijenata, urađeni su laboratorijski testovi pune krvi, plazme, seruma i urina, kojim su ispitivani metabolički parametri, funkcija srca, jetre i štitaste žlezde, kao i komplikacije dijabetesa, uključujući hroničnu bolest bubrega. Svim uključenim pacijentima urađen je UZ srca, a dobijene slike su zatim digitalno sačuvane, a njihova merenja su odrađena prema preporukama Evropske asocijacije za kardiovaskularni imidžing.
Lipidni akumulacioni produkt (LAP) je izabran kao identifikator insulinske rezistencije, te su na toj osnovi učesnici podeljeni u dve grupe: insulin-rezistentnu (IR) grupu i grupu bez insulinske rezistencije (non-IR).
Učesnici studije sa insulinskom rezistencijom nisu se razlikovali od grupe bez insulinske rezistentna u pogledu starosti, godina trajanja dijabetesa, nivoa HbA1c, funkcija bubrega i jetre, kao i koncentracija NT-proBNP, GDF-15 ili APOC3. Učesnici grupe sa insulinskom rezistencijom imali su veći indeks telesne mase (29,3 naspram 22,9 kg/m2), a njihov obim struka je ukazivao na abdominalnu gojaznost (110 prema 78,5 cm). Dodatno, oni su imali pogoršan lipidni profil, tj. više nivoe ukupnog holesterola (5,51 prema 4,71 mmol/L), triglicerida (TG; 149,7 naspram 76,2 mg/dL), LDL (3,46 prema 2,76 mmol/L) i non-HDL (4,06 naspram 3,17 mmol/L). Pacijenti u ovoj grupi su imali i značajno više nivoe markera inflamacije (CRP 4,3 naspram 1,35 mg/L).
Na ehokardiogramu, pacijenti sa IR su imali značajno veći indeks mase leve komore (79 prema 68 g/m2), end-dijastolni volumen leve komore (87 naspram 75 mL) i end-sistolni volumen leve komore (32 prema 27 mL). IR i non-IR grupe nisu se razlikovale u smislu indeksiranog volumena leve pretkomore, brzine protoka preko mitralnog ušća merene u ranoj dijastoli (E), brzine protoka preko mitralnog ušća merene u kasnoj dijastoli (A) ili srednje medijalne brzine septalnog mitralnog anulusa (e′). Međutim, pacijenti sa IR imali su značajno niži mitralni E/A odnos (0,944 naspram 1,298), što je verovatni pokazatelj pogoršane dijastolne funkcije.
Čini se da insulinska rezistencija ubrzava obrazac tipičnih promena na srcu kod pacijenata sa dijabetesom tipa 1. U poređenju sa učesnicima bez insulinske rezistencije, pacijenti sa dijabetesom tipa 1 i insulinskom rezistencijom imali su značajno pogoršan mitralni E/A odnos i izrazito pogoršane brzine mitralnog anulusa. Insulinska rezistencija je u pozitivnoj korelaciji sa mitralnim E/A odnosom u podgrupi pacijenata sa prekomernom težinom, dok ta korelacija nije nađena u grupi sa normalnom težinom i u grupi gojaznih pacijenata, za šta nije nađeno validno objašnjenje. Odnos zapremine leve komore i leve pretkomore (LVLAVR), nov i još uvek nevalidiran indeks, izgleda da može da se koristi za stratifikovanje pacijenata u podgrupe sa specifičnim rizikom od neželjenih srčanih ishoda. Međutim, potrebne su dalje analize da bi se potvrdila ova premisa.
Izvor: Czarnik K, Sablik Z, Borkowska A, Drozdz J and Cypryk K (2024) Insulin resistance may accelerate typical changes in heart function among type 1 diabetes patients, particularly in overweight patients: a preliminary study. Front. Endocrinol. 15:1384514. doi: 10.3389/fendo.2024.1384514